Capablanca's Endgame Technique

Wydanie 2024
Liczba stron 120
Format A5
Język angielski

Najbardziej pouczające końcówki Capablanki pomogą Ci zrozumieć:

• Zasadę dwóch słabości – sztukę tworzenia drugiej słabości, przez co przeciwnik staje się bezradny, bo nie potrafi zająć się obiema naraz.
• Jak zamieniać przewagę w końcówce nie przez brutalne obliczenia, lecz poprzez wiedzę, gdzie najlepiej ustawić swoje figury.
• Wyostrzenie intuicji w końcówkach z dwiema wieżami i unikanie marnowania energii na obliczanie wszystkiego oraz popełnianie błędów.
• Kluczową koncepcję profilaktyki przy wymianie figur, wyróżniający aspekt wszystkich partii Capablanki. Nauczysz się, kiedy wymieniać zbędne figury.

Technika końcówkowa Capablanki pomoże Ci grać precyzyjnie na każdym poziomie gry, nie tylko w końcówce. To sam Capablanca powiedział: "Aby poprawić swoją grę, musisz przede wszystkim studiować końcówkę."

Alex Colovic jest arcymistrzem z Macedonii, który zdobył 18 mistrzostw kraju i reprezentował swoją ojczyznę na trzech olimpiadach szachowych. Jest płodnym pisarzem szachowym, czerpiącym z trzydziestu lat doświadczenia jako gracz turniejowy i trener szachowy.

Przedmowa

José Raúl Capablanca y Graupera urodził się 19 listopada 1888 roku w Hawanie, na Kubie.
Był cudownym dzieckiem – nauczył się grać w szachy w wieku czterech lat, a już jako dwunastolatek został mistrzem kraju, pokonując dotychczasowego mistrza Juana Corzo w meczu.

Capablanca podążył ścieżką najsłynniejszego przed nim szachowego cudownego dziecka, Paula Morphy'ego – nigdy nie doświadczył porażki i szedł od zwycięstwa do zwycięstwa.

W 1909 roku, w wieku 21 lat, bez żadnego wcześniejszego doświadczenia na tym poziomie, szokująco pokonał byłego pretendenta do tytułu mistrza świata i amerykańskiego mistrza Franka Marshalla 8–1 (z 14 remisami). Ten sukces wystrzelił go do światowej elity, a dwa lata później potwierdził to zwycięstwem na superturnieju w San Sebastián (1911). Zdobył 9½ punktu na 14, o pół punktu więcej niż tacy giganci jak Rubinstein, Vidmar, Marshall czy Nimzowitsch – wszyscy oprócz urzędującego mistrza świata Emanuela Laskera, który nie grał.

Mit, że Capablanca nigdy nie studiował szachów, przetrwał do dziś – ale nie jest prawdziwy. W młodości spędzał wiele godzin na analizie środkowych faz gry i końcówek, zarówno swoich, jak i partii innych mistrzów. Ta systematyczna praca rozwijała jego intuicję i głębokie zrozumienie gry. Wiele lat po nim to samo robił Bobby Fischer – z podobnym rezultatem.

W 1914 roku wziął udział w superturnieju w Petersburgu, gdzie grał również Lasker. Przez długi czas prowadził, ale porażka z mistrzem świata w wariancie wymiennym Hiszpańskiej i późniejszy poważny błąd przeciwko Tarraschowi pozwoliły Laskerowi wygrać turniej o pół punktu. Capablanca dał się wtedy ponieść nocnemu życiu Petersburga i rozrywkom wielkiego miasta.

W roku 1921 w końcu się doczekał: zdobył tytuł mistrza świata, pokonując Laskera 4–0 (10 remisów). Lasker nie grał źle, ale zawiodły go błędy i brak praktyki. Capablanca był po prostu silniejszy, młodszy i lepiej przygotowany.

Jego panowanie było równie naturalne jak jego gra. Zazwyczaj wygrywał turnieje, więc okazjonalne wahania wcale go nie martwiły – wiedział, że jest najlepszy.

Porażka z Aleksandrem Alechinem w roku 1927 była jednak szokiem. Przed meczem dominował na nowojorskim superturnieju, co tylko wzmocniło jego poczucie niepokonalności. Gdy uświadomił sobie, że przegrywa (stan wynosił 4–2 dla Alechina), nie zdołał już zamienić wygranych w partiach 27 i 31, podczas gdy Alechin wykorzystał swoje szanse w partiach 32 i 34. Wynik: 6–3 dla Alechina (25 remisów).

Capablance zajęło lata, zanim doszedł do siebie po tym wstrząsie. Do jego powrotu do formy doszło w okresie, gdy Euwe pokonał Alechina (1935–1937). Capablanca wiedział, że jest silniejszy od Euwego (w 1931 roku pokonał go 2–0, 8 remisów), i wierzył, że doczeka się uczciwego meczu.

W tym czasie poznał swoją drugą żonę Olgę. Spokojne życie rodzinne ("Jesteś jedyną osobą, która nie przeszkadza mi być sobą") i chęć odzyskania tytułu przyniosły mu nowe zwycięstwa – Moskwa 1936 i Nottingham 1936 (podzielone z Botwinnikiem), przed światową elitą. Najbardziej ucieszyło go to, że w Nottingham pokonał Alechina.

Rok później jednak Alechin odzyskał tytuł od Euwego. W tym okresie Capablanca zaczął cierpieć na wysokie ciśnienie krwi. Na turnieju AVRO 1938 problemy zdrowotne i wymagające podróżowanie wyczerpały go. Skończył przedostatni – najgorszy wynik w karierze – a w dniu swoich urodzin przegrał z Alechinem.

Jego łabędzi śpiew przyszedł na olimpiadzie szachowej w Buenos Aires w 1939 roku, gdzie zdobył złoty medal na pierwszej szachownicy. Gdy Kuba zmierzyła się z Francją, odmówił gry z Alechinem.

Zmarł 7 marca 1942 roku, w wieku 54 lat, na udar mózgu spowodowany nadciśnieniem, pogłębiony sporami sądowymi z byłą żoną. Zbiegiem okoliczności zmarł w tym samym szpitalu Mount Sinai, w którym rok wcześniej zmarł również Lasker. A dokładnie rok i dzień po śmierci Capablanki urodził się Bobby Fischer.

Rok 2005 był przełomowy również dla mnie. Po dłuższym osobistym kryzysie spędziłem trzy miesiące na studiowaniu partii Capablanki – z jego własnych książek oraz tych, które napisali o nim inni. Następnie wygrałem Malaga Open, zdobyłem drugą normę arcymistrzowską i poczułem, jak wyraźnie poprawił się mój poziom szachowy.

Jeszcze w tym samym roku odwiedziłem Kubę, gdzie grałem na Memoriale Capablanki w Hawanie. Wcześniej w Paryżu odwiedziłem grób Alechina, teraz stanąłem przy grobie Capablanki. Był to hołd dla mojego największego nauczyciela.

Prostota posunięć Capablanki dała mi poczucie, że ja też mogę tak grać – i dodała mi pewności siebie, której mi brakowało. W roku 2007 zdobyłem ostatnią normę arcymistrzowską.

Capablanca przegrał tylko 34 partie w całej karierze. Między rokiem 1916 a 1924 był niepokonany – wliczając mecz o tytuł z Laskerem. Keres był jedynym, który pokonał go na turnieju AVRO. Wobec wszystkich pozostałych, wliczając nowe pokolenie (Botwinnik, Fine, Reshevsky, Flohr), miał dodatni lub wyrównany bilans.

Lasker powiedział o nim kiedyś:

"Znałem wielu szachistów, ale tylko jednego geniusza – Capablankę."

Z dzisiejszej perspektywy miał rację.

Alex Colovic
Skopje, lipiec 2024