Garry Kasparow – 13. mistrz świata i jego droga na szczyt szachów

Kasparow był nie tylko mistrzem – był graczem, który zmienił sposób gry i treningu w szachy. Jego dynamiczny styl ataku, dogłębne przygotowanie debiutów i ogromna energia za szachownicą uczyniły go symbolem współczesności. Jego pojedynki z Karpowem, mecze z komputerem Deep Blue i partie, których uczy się dziś każdy klub szachowy, należą do najsłynniejszych rozdziałów w historii szachów.

Garry Kasparow w skrócie

Dzieciństwo w Baku i szkoła Botwinnika

Kasparow urodził się jako Garik Weinstein; później przyjął nazwisko swojej matki, Kasparow. Zainteresował się szachami jako młody chłopiec, kiedy wraz z rodzicami rozwiązywał zadanie szachowe z gazety. Około dziesiątego roku życia wstąpił do szkoły szachowej Michaiła Botwinnika , legendarnego mistrza świata, który powiedział o nim: „Przyszłość szachów jest w rękach tego młodego człowieka”.

Podejście Botwinnika – ciężka praca analityczna, analiza własnych partii i systematyczne przygotowywanie debiutów – ukształtowało Kasparowa na całe życie. Rezultaty przyszły szybko: w 1980 roku został mistrzem świata juniorów, a w tym samym roku zdobył tytuł arcymistrza.

Kasparow kontra Karpow – największa rywalizacja w historii szachów

Pięć meczów o tytuł mistrza świata i 144 partie. Pojedynek Karpowa z Kasparowem był nie tylko rywalizacją szachową, ale także starciem dwóch osobowości i dwóch podejść – pozycyjnej perfekcji Karpowa i dynamiki Kasparowa.

Przerwany mecz 1984/85

Pierwszy mecz zakończył się sześcioma zwycięstwami. Karpow szybko objął prowadzenie 4:0, a później 5:0, ale Kasparow nie poddał się i stopniowo zredukował wynik do 5:3. Po 48 partiach i pięciu miesiącach gry prezydent FIDE odwołał mecz bez rozstrzygnięcia – po raz pierwszy i jedyny w historii meczów o tytuł.

Tytuł z 1985 roku i słynny jeździec d3

Rewanż w 1985 roku rozegrano w 24 partiach, a Kasparow wygrał 13:11 . W wieku 22 lat został najmłodszym mistrzem świata – rekord ten przetrwał do 2024 roku. Symbolem meczu była 16. partia , w której Kasparow zagrał 16...Nd3 czarnymi, ustawiając skoczka na polu, z którego Karpow nie mógł go wybić. Skoczek na d3 sparaliżował całą pozycję białych, a partia ta jest obecnie cytowana w podręcznikach jako przykład idealnej bazy dla skoczka.

Karpow – Kasparow, Moskwa 1985, 16. partia, pozycja po 16...Nd3 . Skoczek był chroniony przez gońca f5 , a Karpow nie mógł się go pozbyć – utrzymał się na d3 do 34. ruchu. Kasparow wygrał po 40...Re1+ .

Obrony 1986, 1987 i 1990

Karpow miał jeszcze trzy szanse. W 1986 roku Kasparow wygrał 12,5:11,5, w 1987 roku w Sewilli obronił tytuł remisem 12:12 dzięki wygranej w ostatnim meczu, a w 1990 roku (Nowy Jork i Lyon) ponownie wygrał 12,5:11,5. W poniższym filmie sam Kasparow omawia jedną ze swoich partii z Karpowem z meczu z 1990 roku i pokazuje, jak dogłębnie potrafił kalkulować warianty:

Rozstanie z FIDE i przegrana z Kramnikiem

W 1993 roku Kasparow i jego rywal Nigel Short rozegrali mecz poza FIDE, w ramach nowej organizacji PCA. Kasparow wygrał 12,5:7,5, ale tytuł mistrza świata pozostawał podzielony przez 13 lat. W 1995 roku obronił tytuł w walce z Viswanathanem Anandem, a w 2000 roku, w Londynie, przegrał z Władimirem Kramnikiem 8,5:6,5 – głównie dzięki obronie berlińskiej, której Kasparow nie zdołał przełamać białymi.

Kasparow kontra Deep Blue: człowiek kontra komputer

W 1996 roku w Filadelfii Kasparow pokonał komputer IBM Deep Blue 4:2. Rok później, w Nowym Jorku, przegrał rewanż 2,5:3,5 – po raz pierwszy komputer pokonał aktualnego mistrza świata w meczu rozgrywanym w tempie turniejowym. Pełną historię obu meczów i to, jak zmieniły one świat komputerów, opisano w artykule „Jak Garry Kasparow zmienił świat komputerów” .

Kasparow i Judit Polgar

Do najsłynniejszych epizodów w karierze Kasparowa należy incydent z turnieju w Linares w 1994 roku, kiedy to w partii z Judit Polgár, według nagrania telewizyjnego, wypuścił skoczka po ruchu 36...Nc5 , a następnie zagrał go 36...Nf8 . Osiem lat później Judit pokonała go w szachach szybkich w Moskwie. Pełną historię i diagram pozycji można znaleźć w artykule „Judit Polgár – historia najlepszej szachistki w historii” .

Styl gry: dynamika, inicjatywa i przygotowanie

Szachy Kasparowa opierały się na trzech filarach: inicjatywie , dogłębnej kalkulacji i przygotowaniu debiutowym , co było rewolucyjne jak na tamte czasy. Był jednym z pierwszych czołowych graczy, którzy wykorzystywali komputerowe bazy danych w swoich przygotowaniach i wprowadzał innowacje, które były już wcześniej przygotowywane w grze. Jego ulubioną bronią były obrona sycylijska – wariant Najdorfa – oraz obrona klańsk-indyjska .

Najsłynniejszym przykładem jego wyobraźni jest partia „Kasparow–Topałow, Wijk aan Zee” z 1999 roku , często nazywana „Nieśmiertelną grą Kasparowa”, w której poświęcił wieżę ( 24. Rxd4 ) i gonił czarnego króla po całej szachownicy – od a7 do d1 . Topałow poddał się po 44. ruchu.

Kasparov – Topalov, Wijk aan Zee 1999, pozycja po 24. Rxd4 . Czerwona strzałka: poświęcenie wieży na d4 . Niebieska strzałka: kontynuacja 25. Re7+ , co rozpoczęło polowanie na czarnego króla.

Kasparow dzisiaj

Zakończył karierę zawodową 10 marca 2005 roku, po dziewiątym zwycięstwie na turnieju w Linares. Od tego czasu pisał książki – najbardziej znana jest pięcioczęściowa seria „Moi Wielcy Poprzednicy” o mistrzach świata przed nim – wygłaszał wykłady, angażował się w działalność publiczną i okazjonalnie grał w turniejach pokazowych i szybkich. Od 2013 roku mieszka w Nowym Jorku. Występuje również w filmie dokumentalnym Netflixa o Judit Polgár, o którym piszemy w artykule Queen of Chess – Judit Polgár .

Nasi młodzi szachiści z Garrym Kasparowem w Wilnie

Dzieci z naszej akademii szachowej spotkały się z Garrim Kasparowem w Wilnie na międzynarodowym wydarzeniu młodzieżowym.

Nasi młodzi szachiści z Garrim Kasparowem w Wilnie.

Książki i kursy Garriego Kasparowa

Seria „Moi Wielcy Poprzednicy” z wydawnictwa „New in Chess” to analiza historii szachów autorstwa Kasparowa, oparta na partiach mistrzów świata sprzed jego śmierci. Została wznowiona w 2025 roku w nowoczesnym składzie. Magnus Carlsen nazwał Kasparowa „największym szachistą wszech czasów”.

O największym rywalu: My Great Predecessors 5

Piąty tom poświęcony jest Anatolijowi Karpowowi i jego panowaniu w latach 1975–1985, w tym meczom z Wiktorem Korcznym. Kasparow pisze tu o przeciwniku, którego znał lepiej niż ktokolwiek inny. 608 stron, w języku angielskim.

Kasparow o Fischerze: My Great Predecessors 4

Kompletne dzieło o Bobbym Fischerze – od jego kariery pod koniec lat 50. do „meczu stulecia” ze Spasskim w Reykjaviku. Zdobywca nagrody ECF Book of the Year 2005. 640 stron, w języku angielskim.

Często zadawane pytania o Garrym Kasparowie

Ile lat miał Kasparow, gdy został mistrzem świata?

Garri Kasparow został mistrzem świata w listopadzie 1985 roku, mając 22 lata, pokonując Anatolija Karpowa 13:11. Był to rekord najmłodszego mistrza świata, który przetrwał do 2024 roku.

Jaka była najwyższa ocena Garriego Kasparowa?

Najwyższy ranking Garriego Kasparowa w rankingu FIDE z lipca 1999 r. i stycznia 2000 r. wynosił 2851. Był pierwszym szachistą, który przekroczył 2800 punktów i przez rekordowe 255 miesięcy utrzymywał się na pierwszym miejscu na świecie.

Ile razy Kasparow i Karpow grali o tytuł mistrza świata?

Kasparow i Karpow rozegrali pięć meczów o tytuł mistrza świata (1984/85, 1985, 1986, 1987 i 1990), łącznie 144 partie. Kasparow wygrał 21 partii, Karpow 19, a 104 partie zakończyły się remisem.

Czy Kasparow przegrał z komputerem Deep Blue?

Tak. W 1996 roku Kasparow pokonał Deep Blue 4:2, ale przegrał 2,5:3,5 w rewanżu w 1997 roku. Był to pierwszy raz, kiedy komputer pokonał panującego mistrza świata w meczu rozgrywanym w tempie turniejowym.

Dlaczego imię Garry pisze się również Garry Kasparov?

To różne transkrypcje tego samego rosyjskiego nazwiska. W języku słowackim i czeskim transkrypcja brzmi Garri Kasparov, w języku angielskim i międzynarodowym – Garry Kasparov. Jego pełne imię i nazwisko to Garri Kimovič Kasparov.

Kiedy Kasparow zakończył karierę?

Garri Kasparow ogłosił koniec kariery zawodowej 10 marca 2005 roku, po dziewiątym zwycięstwie w turnieju w Linares. Od tego czasu pisał książki, wygłaszał wykłady i okazjonalnie brał udział w turniejach pokazowych i szybkich.

Podobne artykuły

• Jak Garry Kasparow zmienił świat komputerów
• Judit Polgár – historia najlepszej szachistki w historii
• Bobby Fischer – geniusz szachowy

Autor artykułu: Michal Vrba

W 2012 roku założył akademię szachową i poświęcił się edukacji dzieci i młodzieży. W 2018 roku założył sklep szachowy e4e5, którego celem jest przybliżenie szachów każdej rodzinie.